Opvang en huisvesting van kwetsbare doelgroepen
Samengevat: Inwoners willen vroeg, eerlijk en persoonlijk geïnformeerd worden over de opvang en huisvesting van kwetsbare groepen in hun wijk, en willen kunnen meedenken voordat een locatie vaststaat. Het onderzoek mondt uit in een communicatietijdlijn (procesontwerp) voor het openen van een locatie, plus aandachtspunten voor de inhoud van de communicatie en voor sociale interactie.
- Uitgevoerd door
- Gemeente Den Haag
- Type onderzoek
- kwalitatief onderzoek, focusgroepen
- Doelgroep
- inwoners van Den Haag
Op deze pagina
Doel van het onderzoek
De gemeente Den Haag staat voor een grote opgave rond opvang en huisvesting van kwetsbare doelgroepen, en wil weten hoe de communicatie met inwoners hierover het best ingericht kan worden. Daarvoor is inzicht nodig in de wensen en behoeften van inwoners over de inhoud, momenten en vormen van communicatie en over de sociale interactie met de gehuisveste groepen. De uitkomsten worden gebruikt voor een algemeen procesontwerp voor toekomstige communicatie bij het openen van een locatie.
Centrale vraag
Hoe willen Hagenaren, en specifiek omwonenden van opvanglocaties voor kwetsbare doelgroepen, betrokken worden bij de huisvesting van kwetsbare groepen via communicatie en sociale initiatieven?
Bijbehorende deelvragen
- Hoe moet het proces van communicatie en interactie met omwonenden eruitzien, voor en tijdens de vestiging van kwetsbare groepen in een buurt?
- Waarover moet de communicatie en interactie met omwonenden gaan (voor en tijdens de vestiging)?
- Hoe kunnen we deelname aan sociale initiatieven/interactie stimuleren tussen omwonenden en vluchtelingen?
Advies
Communiceer richting omwonenden volgens een vaste tijdlijn, en bied hen de mogelijkheid om zelf contact te zoeken met de gemeente. De rode draad: informeer al vroeg (vóórdat een locatie vaststaat), wees eerlijk over wat de gemeente moet en kiest, laat ruimte voor meedenken en informeer na een locatiekeuze persoonlijk.
De communicatietijdlijn (procesontwerp) in het kort
Vóór de vestiging
- Bereid de stad breed voor op de opgave van de gemeente rond opvang en huisvesting van kwetsbare groepen en de verwachte toestroom van mensen die opvang nodig hebben (via krant, lokale radio/tv).
- Kondig aan dat er locaties moeten komen en nodig inwoners uit om mee te denken (brief aan inwoners of wijkvertegenwoordiging).
- Ga in gesprek met inwoners over mogelijke locaties en wat wel of niet past bij de wijk (via bestaande kanalen zoals een wijkberaad of inloopmoment, en via een online participatieplatform).
- Informeer alle omwonenden zodra de locatiekeuze is gemaakt: welke locatie en waarom, hoe de keuze tot stand kwam, een contactpersoon voor vragen en zorgen en de (verwachte) einddatum (via brief en door de wijk in te gaan).
Tijdens de vestiging
- Help inwoners kennismaken met de nieuwe bewoners van de locatie (bijvoorbeeld een open huis of koffiemoment, circa een maand na opening, zodat de nieuwe bewoners eerst kunnen wennen).
- Maak het makkelijk dat omwonenden en de nieuwe bewoners iets voor elkaar kunnen betekenen, door vraag en aanbod op elkaar af te stemmen (bijvoorbeeld via een contactpersoon of locatiemanager).
- Geef regelmatig eerlijke updates over hoe het rondom de locatie gaat sinds de opening (buurtkrant, lokale sociale media, of via het wijkberaad/de bewonersvereniging).
- Zorg voor een bereikbaar, nabij contactpersoon (zoals wijkagent of locatiemanager) bij wie inwoners terechtkunnen met ervaringen, ideeën en zorgen over de locatie en de bewoners ervan.
- Informeer tijdig en eerlijk over of de locatie langer openblijft en tot wanneer.
Aandachtspunten voor de inhoud van de communicatie
- Het sentiment ten aanzien van opvang en huisvesting van kwetsbare doelgroepen wisselt sterk. Vorm daarom vooraf een goed beeld door in gesprek te gaan met de buurt, en stem de communicatie af op het sentiment dat in de wijk leeft.
- Veel inwoners hebben het gevoel dat opvang en huisvesting oneerlijk verdeeld wordt over wijken. Maak daarom duidelijk hoe de verdeling over de wijken tot stand komt en hoe het momenteel in de stad verdeeld is.
- Voor veel inwoners is het niet duidelijk wat de opgave van de gemeente precies is. Leg daarom uit wat een plicht is, welke keuzes de gemeente zelf maakt en waarom, en wat inwoners kunnen verwachten.
- Een deel van de inwoners wil graag meedenken over mogelijke locaties en aandachtspunten in de eigen wijk. Bied daarom de mogelijkheid om input te geven, per wijk via bestaande bijeenkomsten of een inloopbijeenkomst, plus een doorlopend (online) meldpunt.
- Inwoners willen na een locatiekeuze persoonlijke geïnformeerd worden. Stuur daarom een beknopte, duidelijke brief en ga de wijk in voor laagdrempelig contact (bijvoorbeeld met een koffiekar).
Aandachtspunten voor sociale interactie
- Een deel van inwoners staat open voor interactie met de opgevangen groep, maar weet niet hoe ze dat moeten aanpakken. Faciliteer daarom de afstemming van vraag en aanbod, bijvoorbeeld door aan te sluiten bij bestaande initiatieven zoals denhaagdoet.nl of PEP.
- Het begrip “multi purpose buildings” zegt inwoners weinig en heeft uitleg nodig. Leg daarom het concept duidelijk uit met concrete voorbeelden, stem de invulling af met wijkbewoners en een lokale coördinator, en gebruik een begrijpelijker naam richting inwoners.
Resultaten en inzichten
1. Algemene aandachtspunten voor de communicatie
Het sentiment wisselt sterk
Hoe inwoners aankijken tegen opvang en huisvesting loopt sterk uiteen, en verschilt bovendien per buurt. Stem de communicatie daarom af op wat er in een specifieke wijk leeft.
- Sommigen vinden dat iedereen welkom moet zijn, anderen zeggen juist “stop”.
- Omdat het sentiment verschilt sterk per buurt, past één aanpak voor de hele stad daar niet bij.
Gevoel dat er geen ruimte is voor deze groepen
Een veelgehoord gevoel is dat de stad “vol” is en er weinig ruimte is voor extra kwetsbare groepen.
- Veel mensen hebben het gevoel dat de stad al te vol is. Een toename van vooral vluchtelingen wordt daardoor als onwenselijk gezien.
- Dit speelt sterker als men denkt aan sociale voorzieningen zoals sociale huurwoningen en zorg, en sterker bij mensen uit minder welgestelde wijken.
Gevoel dat opvang oneerlijk verdeeld wordt over wijken
Veel inwoners hebben het idee dat opvang en huisvesting niet eerlijk over de wijken verdeeld worden.
- Velen denken dat kwetsbaardere wijken meer opvang krijgen, omdat die minder mondig zouden zijn dan rijkere wijken.
- Dat voelt als een extra last voor wijken die het al moeilijk hebben.
De voorgeschiedenis van een wijk speelt mee
Het verleden van een wijk bepaalt mede hoe de komst van een nieuwe locatie wordt ontvangen.
- In sommige wijken wonen al meer kwetsbare doelgroepen. Eerdere (slechte) ervaringen kleuren het beeld.
- Dit is belangrijk om rekening mee te houden bij de aanpak per wijk.
Het maakt uit om welke groep het gaat
Het draagvlak hangt sterk af van welke groep wordt ontvangen.
- Voor de opvang van mensen die hier geboren zijn of van Oekraïners is vaak meer begrip dan voor andere vluchtelingen of “mensen van buitenaf”.
- Sommigen begrijpen dat statushouders recht op huisvesting hebben. Anderen zien hen als groep die geen voorrang zou mogen krijgen.
Men ziet snel problemen, minder snel kansen
De aandacht gaat vooral uit naar mogelijke problemen, terwijl de positieve kant onderbelicht blijft.
- De komst van een locatie wordt al gauw geassocieerd met problemen, mede door het beeld in media en politiek.
- Meerdere deelnemers benoemen dat het in de praktijk vaak meevalt zodra een locatie er is. Dit positieve geluid mag duidelijker naar voren komen.
Onduidelijkheid over de opgave van de gemeente
Wat de gemeente moet en wat ze zelf kiest, is voor veel inwoners niet helder, terwijl daar wel behoefte aan is.
- Velen kennen de Spreidingswet, maar weten niet precies wat een plicht is en wat een eigen keuze.
- Ook het verschil tussen de opgave rond statushouders en vluchtelingen is vaak onduidelijk, evenals of Den Haag boven of onder zijn plicht zit.
- Er is wél interesse om dit te begrijpen, inclusief hoe de keuze tot stand komt en hoe Den Haag het doet vergeleken met andere gemeenten.
“Doet Den Haag nou precies wat je moet doen als gemeente of meer of minder? Dat zou ik al interessant vinden om te weten.”
Reacties op de huidige communicatie
Aan de deelnemers zijn enkele bestaande communicatiemiddelen voorgelegd. De reacties per middel:
Brief met uitnodiging inloopmoment
- De brief als middel wordt gewaardeerd en moet wat de deelnemers betreft blijven.
- Wel is de brief voor velen te lang en niet toegankelijk genoeg, zeker voor minder geletterde bewoners.
- De belangrijkste informatie (zoals de toelichting over het tekort aan opvangplekken) staat te ver achterin.
- De aankondiging van het inloopmoment wekt ten onrechte de indruk van inspraak, terwijl de locatie al vaststaat. Uitleg over de keuze voor de locatie wordt gemist.
Stadskrant
- Een positief artikel wordt gewaardeerd, maar alleen positief nieuws komt over als een “verkooppraatje”.
- Eerlijkheid over wat nog niet goed gaat, en wat de gemeente eraan doet, maakt het geloofwaardiger.
Vestiging in een andere wijk
- Hierover wil men minder uitgebreid geïnformeerd worden dan over de eigen wijk; lokale media en de gemeentewebsite volstaan.
- Voor wie vrijwilligerswerk wil doen, zijn wijkgrenzen minder belangrijk.
2. Proces van communicatie voordat een locatie geopend is
Behoefte aan algemene communicatie over de opgave
Inwoners willen op stads- en wijkniveau weten wat er speelt, nog voordat het over een concrete locatie gaat.
- Inwoners willen weten wat de gemeente moet doen en wat ze de komende tijd in hun stad en wijk kunnen verwachten.
- Door de stad vroeg voor te bereiden op de te verwachten toestroom komt de opening van een locatie minder onverwacht.
Behoefte om vroeg betrokken te worden
Een deel van de inwoners wil al meedenken voordat een locatie vaststaat.
- Men wil al voordat een locatie vaststaat weten dat erover gepraat wordt en input kunnen geven over locaties en aandachtspunten in de eigen wijk.
- Niet iedereen wil dat gesprek zelf voeren. Een wijkberaad of bewonersvereniging is voor velen een goede vertegenwoordiging.
“Laat zien dat het voor de gemeente ook een lastige opgave is, dat de gemeente ook niet alles weet en dus de input van de buurt nodig heeft.”
Behoefte aan uitleg bij een locatiekeuze
Als de keuze eenmaal is gemaakt, wil men begrijpen waarop die keuze is gebaseerd.
- Als een locatie gekozen is, wil men weten hoe én waarom die keuze is gemaakt. Er is behoefte aan onderbouwing.
- Ook wil men ergens terecht kunnen met vragen of zorgen.
Behoefte aan persoonlijk contact
Schriftelijke communicatie alleen is niet genoeg. Persoonlijk contact wordt zeer gewaardeerd.
- Naast een brief wordt het zeer gewaardeerd als de gemeente naar de wijk komt om de situatie persoonlijk toe te lichten.
- Persoonlijk contact (bijvoorbeeld met een koffiekar in de wijk) komt het draagvlak ten goede, zeker in wijken met veel laaggeletterden.
Aanbevolen stappen in deze fase
Op basis van bovenstaande behoeften volgen deze stappen voor de periode vóór de opening:
- Bereid de stad voor via een brede aanpak (radio/tv, lokale kranten, posters/flyers, de wijk in).
- Kondig aan dat er locaties moeten komen en nodig uit tot meedenken; wees eerlijk over wat met de input gedaan kan worden.
- Bespreek ideeën en behoeften via bestaande kanalen, eventueel een inloopavond en een online participatieplatform; betrek een lokaal aanspreekpunt.
- Informeer over de locatiekeuze met een beknopte brief, een contactpersoon, en bij voorkeur persoonlijk contact in de wijk.
3. Proces van communicatie als een locatie er is
Interesse in de nieuwe locatie en de bewoners
Zodra een locatie er is, willen veel inwoners weten wie er komt wonen.
- Veel inwoners willen een beeld krijgen bij de mensen die er komen wonen.
- Men loopt niet snel uit zichzelf een locatie binnen. Daarvoor is een expliciete, laagdrempelige uitnodiging nodig.
Open voor sociale interactie, maar met hulp
Een deel van de inwoners staat open voor contact met de nieuwe bewoners, maar komt daar niet vanzelf toe.
- Een deel staat open voor contact, maar wil geholpen worden bij het realiseren ervan.
- De behoefte wisselt sterk. Er moet vooral een mogelijkheid zijn, geen verplichting.
Behoefte om op de hoogte te blijven
Inwoners willen ook na de opening blijven horen hoe het gaat.
- Inwoners willen ontwikkelingen rondom de locatie blijven volgen.
- De gewenste frequentie van updates verschilt per wijk en hangt af van wat er speelt.
Updates moeten eerlijk zijn
Geloofwaardige updates laten ook de minder goede kanten zien.
- Vertel niet alleen wat goed gaat, maar ook wat niet goed gaat en hoe de gemeente dat aanpakt.
- Eerlijkheid schept meer vertrouwen en geloofwaardigheid dan alleen goed nieuws.
“Door alleen maar positieve verhalen te delen lijkt het net of de gemeente de opvang probeert te ‘verkopen’. Wees gewoon eerlijk, ook als iets niet goed gaat, leg in dat geval uit wat de gemeente eraan doet om dit op te lossen.”
Aanbevolen stappen in deze fase
Op basis van bovenstaande behoeften volgen deze stappen voor de periode na de opening:
- Kennismaken met de ‘nieuwe buren’ via bijvoorbeeld een open huis, circa een maand na opening en alleen als het voor de gevestigde groep wenselijk is. Zorg dat het geen “aapjes kijken” wordt.
- Mogelijkheid tot sociale initiatieven via een contactpersoon die vraag en aanbod afstemt en/of een online platform.
- Eerlijke, regelmatige updates via buurtkrant, lokale sociale media of het wijkberaad.
- Een bereikbaar, nabij contactpersoon (wijkagent of locatiemanager); veel zorg zit in trage reacties of slechte bereikbaarheid bij spoed.
- Tijdig informeren over verlenging of einddatum: bij een korte verlenging volstaat een brief, bij een langere verlenging opnieuw uitgebreider informeren en in gesprek gaan.
4. Mogelijkheden voor sociale interactie
Open voor interactie, maar weet niet hoe te starten
Veel inwoners staan welwillend tegenover contact met de opgevangen groep, maar weten niet waar te beginnen.
- Men vindt het logisch dat de gemeente interactie stimuleert, maar weet vaak niet wat men kan betekenen of waar behoefte aan is.
- Een overzicht van vraag en aanbod helpt, waarbij de opgevangen groep ook iets voor de buurt kan betekenen, niet alleen andersom.
- Bestaande platforms als denhaagdoet.nl of PEP zijn weinig bekend.
“Een locatiemanager zou de spil kunnen zijn. Zorgen dat mensen gekoppeld worden.”
De gemeente vooral gezien als facilitator
De gemeente hoeft sociale interactie niet zelf te organiseren, maar wel mogelijk te maken.
- De invulling kan verder gebeuren door inwoners, lokale initiatieven of een locatiemanager.
- Sleutelfiguren in een wijk kunnen interactie op gang helpen en bereiken vaak moeilijk bereikbare groepen. Denk aan ‘Appie van de Haagse Markt’ of eigenaren van sportscholen.
Multi purpose buildings: uitleg nodig, maar sluit aan
Het begrip zegt inwoners weinig, maar het achterliggende idee past wel bij hun wensen.
- Het concept roept niet meteen een beeld op; een korte uitleg is onvoldoende.
- Men denkt vooral aan gebouwen waar verschillende doelgroepen samenwonen (bijvoorbeeld studenten en migranten). Sommigen zien hierin potentieel, anderen waarschuwen dat niet alle groepen goed samengaan.
- Met concrete voorbeelden en visuele ondersteuning sluit het wel aan: een ruimte waar vraag en aanbod van wijkbewoners en de kwetsbare groep samenkomen, en die mensen ruimte geeft om sociaal of cultureel te ondernemen.
“Misschien moet er gewoon een ruimte worden gefaciliteerd waar mensen hun ei kwijt kunnen.”
Opzet onderzoek
Het onderzoek is uitgevoerd in de vorm van 2 focusgroepen op 22 en 23 mei 2023. Deelnemers kwamen uit het Stadspanel van gemeente Den Haag: 300 panelleden die eerder aangaven open te staan voor dit onderwerp zijn uitgenodigd.
Er zijn 2 groepen van elk 8 inwoners samengesteld, met zo veel mogelijk spreiding op leeftijd, geslacht, wijk en sentiment ten aanzien van opvang en huisvesting. De ene groep had ervaring met opvang en huisvesting in de eigen buurt, de andere niet.
Het betreft kwalitatief onderzoek. Het is geen representatieve afspiegeling van de stad en is daar ook niet voor bedoeld. Het geeft duidelijke indicaties van wat er speelt en welke behoeften er zijn, en biedt een startpunt om het communicatieproces in te richten. De resultaten dienen gecombineerd te worden met de expertise van mensen die er dagelijks mee bezig zijn, en de aanpak moet in de praktijk getoetst blijven worden.
Contactinformatie
- Petra Kramer - Onderzoeker - Gemeente Den Haag
- Margo Welling - Onderzoeker - Gemeente Den Haag
Bijlagen
Rapport - Onderzoek opvang en huisvesting kwetsbare groepen (PDF, 8.1 MB)